عام فرموذ . « إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُوداً إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ » الا ما را بر شما گواهان‌اند چون شما در عمل خوض مىكنيذ ؛ و گفته‌اند : الا ما حاضريم با شما بعلم مىدانيم و مىبينيم كى چى مىكنيذ و چمىگوئيذ ؛ و به اين وجه « على » بمعنى « مع » بوذ ؛ و « تفيضون » اى تخوضون و تنشرون الحديث ؛ و گفته‌اند : تندفعون في تكذيب العذاب ، در مدافعت تكذيب عذاب مىكوشيذ . قوله : « فيه » اى في العمل ؛ و گفته‌اند : در قرآن « وَ ما يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ » اى لا يغيب عن علمه ، غايب نشوذ از علم پروردگار تو - اى محمّد ! - « مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ » اى وزن نملة صغيرة ، از وزن مورچه خرد ؛ و گفته‌اند : مراد از « ذرّه » غبارست « فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ » از آنچ در آسمان و زمين است « وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ » نه ازان كوچكتر و نه بزرگتر ( 488 ) . « إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ » الا در لوح المحفوظ پيذاست . « وَ لا أَصْغَرَ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرَ » برفع و نصب خوانده‌اند . رفع را دو وجه است : وجه أول عطف بوذ بر محلّ « مِثْقالِ ذَرَّةٍ » ؛ وجه دوم بابتدا و خبرش « إِلَّا فِي كِتابٍ » بوذ ؛ و اين قول زجاج است و غير او ؛ و نصب را هم دو وجه است : وجه أول آنست كى عطف بوذ بر لفظ « مثقال » يا عطف بوذ بر « ذرّة » و چون چنين باشذ در حكم مجرور بوذ ؛ پس آن را بنصب كرد از آن جهت كى لا ينصرف است ؛ وجه دوم آنست كى نصبش از جهت تبريت داذ و « إِلَّا فِي كِتابٍ » خبرش بوذ و برين وجه پيش ازين كس سبق نيافته است ؛ و اين وجه ممتنع نيست و نحويان برآنند كى تقديرش چنين است : ما ذلك كلّه في كتاب ، آن همه در كتاب نيست ؛ فيحسن الوقف على « و لا اكبر » ، يعنى بر « و لا اكبر » وقف كردن نيكو بوذ . « أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ » بر مؤمنان مخلص ، اندوه دايم بر ايشان نيست « وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ » و نه غمناك شوند وقتى كى همهء مردم غمناك شوند « الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ » آنانك ايمان آوردند و از شرك و معاصى بترسيذند . ( 489 ) روا بوذ كى وصف بوذ و روا بوذ كى مبتدا بوذ و « لهم البشرى » خبر آن باشذ . قوله : « لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْآخِرَةِ » بشارتست ايشانرا در حيوة دنيا ؛ و اين اشارتست بوعدهء كى آل محمّد را - عليهم السّلم - فرموذ ، قوله : « لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ 2033 فِي الْأَرْضِ » و اين اثبات امامت ائمهء معصوم است - عليهم السّلم - و درين معنى پيش ازين اشارتى كرده‌ايم ؛ و گفته‌اند : « لهم البشرى » عند النّزع ؛ و اين معنى بعيد است زيرا كى به « فِي